CT-scan (computertomografie)

Dit is een andere manier waarop weke delen met röntgenstralen kunnen worden afgebeeld. Want hoewel lang niet zo sterk als botweefsel, absorberen weke delen ook röntgenstralen (d.w.z. ze laten de stralen niet door), het ene weefsel doet dat iets meer dan het andere.

Op gewone Röntgenfoto's komen deze kleine verschillen niet tot uiting, waardoor wekedelen structuren er niet op zichtbaar zijn. In 1963 heeft de Engelse ingenieur Hounsfield een methode bedacht om met de computer de kleine verschillen in absorptie van röntgenstraling te versterken, waardoor de weke delen nu wel zichtbaar kunnen worden gemaakt. Op een CT-scan blijven botstructuren als op gewone röntgenfoto's heel goed te zien, maar daarnaast is de schedelinhoud ook zichtbaar.

Er is een ander duidelijk verschil tussen een CT-scan en een röntgenfoto. Een röntgenfoto is een soort portret is waarop men verschijnt in dezelfde houding als waarin men is gefotografeerd, terwijl een CT-scan eigenlijk een doorsnede is door het lichaam die door de computer is getekend.

 

Dat heeft te maken met de manier waarop een CT-scan wordt gemaakt. Men moet daarvoor onbewegelijk liggen op een beweegbare tafel, terwijl het lichaamsdeel waar het omgaat, bijvoorbeeld de schedel, in de opening ligt van de eigenlijke scanner. Dit is een ring, waaruit met een dunne Röntgenstraal een plakje van de schedel met de hersenen vanuit verschillende richtingen wordt gescand. Hierna schuift men een eindje op waardoor een volgende plak kan worden gescand.

 

Als de afbeelding van weke delen op de CT-scan toch nog niet voldoet, kan jodiumhoudend contrast worden gebruikt om dit duidelijker te maken. Op een gewone CT-scan zijn sommige hersentumoren namelijk niet goed van het omgevende gezonde hersenweefsel te onderscheiden.

 

Er wordt dan contrastvloeistof in een ader ingespoten. Omdat de normale haarvaten (capillairen) van de hersenen ondoordringbaar zijn voor de contraststof, komt er geen contrast in de gezonde hersengebieden, maar uit de haarvaten van tumoren die wel doorgankelijk zijn, lekt er contraststof in het tumorweefsel dat hierdoor zichtbaar wordt, men noemt dit aankleuring, omdat het op de foto witter van kleur is dan de omgeving.

 

Op de gewone CT-scan van de wervelkolom is het ruggenmerg meestal niet duidelijk afgegrensd van de omgevende liquorruimte (ruimte waarin zich de liquor of het hersenvocht bevindt). Vindt men dit echter belangrijk, dan kan contrastmiddel via een ruggenprik in de liquor worden ingebracht. Op de CT-scan is dan de liquorruimte door het contrast zichtbaar geworden als een witte kolom, waarin het ruggenmerg als een uitsparing is te zien. Deze techniek wordt wel CT-myelografie genoemd.

Bij de afbeeldingtechnieken die röntgenstralen gebruiken dient er rekening mee te worden gehouden dat de stralen groeiende weefsels zoals die van het ongeboren kind kunnen beschadigen.

Een recente ontwikkeling is de Spiraal-CT-scan, die met een zeer snelle CT-scanner wordt gemaakt. Hierbij wordt niet plakje voor plakje gescand maar wordt een zogenaamde volumescan gemaakt in één doorlopende spiraalvormige beweging van de röntgenbron. Er kunnen in zeer korte tijd heel dunne dwarsdoorsneden worden gemaakt, waarmee driedimensionale afbeeldingen kunnen worden gereconstrueerd. Dit is bijvoorbeeld waardevol voor het zichtbaar maken van bloedvaten of breuken vooral van de wervelkolom. De afbeeldingen kunnen ook worden gebruikt voor de neuronavigatie.

2

EEN ELEKTRO-ENCEFALOGRAM (EEG)
Resultaat dat verkregen wordt op een bewegende rol papier of filmstrook met de uitslagen van een schrijfpen of - stift, toebehorend aan een instrument dat de elektrische verschijnselen die de werking van de hersenen begeleiden, optekent. De elektrische spanningschommelingen worden via elektriciteit -geleidende contactpunten (elektroden), die op de hoofdhuid worden geplakt, naar de ingang van de meet - en registratieapparatuur, de elektro-encefalograaf, geleid.  

Bij normale individuen hebben deze spanningschommelingen, ook golven genoemd, bepaalde, binnen nauwe grenzen veranderende eigenschappen.  

Bij stoornissen van de hersenwerking kunnen deze eigenschappen gewijzigd zijn en uit deze wijzingen kan de neuroloog de aard en de omvang van de stoornis afleiden.  

Het elektro -encefalogram of kortweg EEG is o.a. van grote betekenis gebleken bij het onderzoek van patiënten met vallende ziekten hersengezwellen en vaataandoeningen. De aan de hoofdhuid gemeten spanningschommelingen vertegenwoordigen slechts een klein deel van de in de hersenen voorkomende elektrische verschijnselen en daardoor geeft het EEG een onvolledig beeld van alle mogelijke stoornissen in de werking van de hersenen.   Sommige hersenaandoeningen gaan gepaard met duidelijke en karakteristieke EEG - verschijnselen (epilepsie en hersengezwellen, bij andere geestelijke stoornissen (dementie, oligofrenie) is dit niet of in mindere mate het geval. Met behulp van andere methoden kunnen dan soms wel gegevens verkregen worden die uiteindelijk tot het vaststellen van de aandoening leiden.  

De elektrische spanning (potentiaal-schommelingen) die via de hoofdhuid van de hersenen wordt geregistreerd is slechts gering in voltage en moet enkele miljoenen malen worden versterkt voor hij kan worden vastgelegd. De hoogte (amplitude) van de spanningschommelingen wordt uitgedrukt in microvolt (µV). Eén microvolt is het miljoenste deel van een volt.  

Daar de arts ingelicht wil zijn omtrent de spanningschommelingen op verschillende plaatsen tegelijkertijd is het nodig da een elektro-encefalograaf een aantal versterkers en schrijfsystemen bevat. Iedere versterkingseenheid met het bijbehorende schrijftoestel noemt men een kanaal.  

Een EEG -toestel is meestal samengesteld uit 8 tot 16 kanalen. Een EEG -opname begint met het op het hoofd aanbrengen van kleine zilverplaatjes (elektroden) die de elektrische verschijnselen goed kunnen geleiden. Meestal worden 20 elektroden op de hoofdhuid bevestigd met behulp van een kleefpasta.  

Soms is een ander aantal elektroden vereist. Men zal de patiënt op een gemakkelijke bank of een soort ligstoel laten plaatsnemen om een zo goed mogelijke ontspanning te krijgen , zowel lichamelijk als geestelijk. Het is bekend dat het sluiten van de ogen meestal een duidelijke verandering in het EEG doet ontstaan: het zgn. alfaritme (alfa -ritme) treedt dan op. Dit verdwijnt weer bij het openen van de ogen.  

Dit verschijnsel hangt vermoedelijk samen met de algemene toestand van ontspanning van de patiënt. De patiënt zal worden gevraagd de ogen verschillende malen te sluiten en te openen, opdat deze veranderingen in het EEG duidelijk vast komen te staan. Ook zal degene die het toestel bedient alle opdrachten aan en alle reacties van de patiënt zo nauwkeurig mogelijk vastleggen op het papier waarop de elektro - encefalograaf de elektrische veranderingen schrijft.  

3